I. Giriş
Borçlusu olunmayan bir icra dosyasından “haciz ihbarnamesi” tebliğ edilmesi, uygulamada en çok tereddüt yaratan durumlardan biridir. İhbarname, icra takibinin borçlusunun ihbarnameyi alan kişiden bir alacağı (ödenmemiş fatura bedeli, kira bedeli, banka hesabındaki para gibi) ya da bu kişide bulunan bir malı olduğu düşünüldüğü için gönderilir. Bu yazıda 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (“İİK”) 89. maddesinde düzenlenen haciz ihbarnamesinin ne anlama geldiği, ihbarnameyi alan üçüncü kişinin hangi süre içerisinde ne yapması gerektiği ve hareketsiz kalmanın sonuçları ele alınmaktadır. İşçi maaşlarının haczi İİK md. 355 ve devamındaki ayrı usule tabi olup bu yazının kapsamı dışındadır.
II. Haciz İhbarnamesi Nedir?
Alacaklı, borçlunun üçüncü kişilerdeki alacaklarını ve üçüncü kişilerin elinde bulunan taşınır mallarını haczettirebilir. Bu haczin üçüncü kişiye bildirilmesi için icra dairesince gönderilen belgeye haciz ihbarnamesi denmektedir. İİK md. 89/1 uyarınca, ihbarnamede üçüncü kişiye, bundan böyle borcunu yalnızca icra dairesine ödeyebileceği, takip borçlusuna yapacağı ödemenin geçerli olmayacağı, elindeki malı borçluya değil icra dairesine teslim etmesi gerektiği, aksi hâlde malın bedelini icra dairesine ödemek zorunda kalacağı bildirilir. Uygulamada ihbarnamenin en sık muhatapları bankalar, borçluyla ticari ilişkisi bulunan şirketler, borçlunun kiracıları veya borçlunun akrabalarıdır. Burada dikkat etmek gerekir ki haciz ihbarnamesinin tebliğ edildiği kişi icra dosyasının borçlusu değildir. Yalnızca icra dosyasının borçlusuna olan borcunu, varsa, ihbarnamede belirtilen haciz tutarıyla sınırlı olarak icra dairesine ödemekle yükümlü hâle gelen kişidir.
III. Birinci Haciz İhbarnamesine Karşı Ne Yapılmalıdır?
Haciz ihbarnamesi kendisine tebliğ edilen üçüncü kişinin önünde iki yol vardır: takip borçlusuna olan borcunu bildirip icra dairesine ödemek ya da yedi gün içinde itiraz etmek. Süre, ihbarnamenin tebliğinden itibaren başlar. Tebliğ günü hesaba katılmaz. Son gün resmî tatile rastlarsa süre tatili izleyen ilk iş günü biter (İİK md. 19). UETS üzerinden elektronik tebligatta tebliğ tarihi, iletinin elektronik adrese ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonudur (Tebligat Kanunu md. 7/a). Üçüncü kişinin takip borçlusuna ihbarnamenin tebliği anında gerçekten borcu varsa bu borç, ihbarnamede belirtilen haciz tutarıyla sınırlı olarak, icra dairesinin hesabına ödenmelidir. İhbarnamenin tebliğinden sonra borçluya yapılan ödeme icra dairesine karşı geçersizdir ve aynı tutarın ikinci kez ödenmesi sonucunu doğurabilir. Borç ihbarnamede yazılı tutardan az ise bu durum süresi içinde icra dairesine bildirilerek aşan kısma itiraz edilmeli ve yalnızca gerçek borç tutarı ödenmelidir. Vadesi henüz gelmemiş bir borç bulunuyorsa bu da bildirilmeli, ödeme vadesinde icra dairesine yapılmalıdır. Kira gibi süregelen bir hukuki ilişkiye dayanan ve devamlılık gösteren alacaklarda, haciz ihbarnamesi ileride doğacak borçları da kapsayabilir ve bu borçlar vadesi geldikçe icra dairesine ödenir (Yargıtay HGK, 12.02.2019, 2017/369 E., 2019/130 K.).
Üçüncü kişinin takip borçlusuna borcu yoksa veya ihbarnamede yazılan mal elinde değilse tebliğden itibaren yedi gün içinde, ihbarnameyi gönderen icra dairesine yazılı veya sözlü olarak itiraz edilmelidir. İİK md. 89/2’de itiraz sebepleri örnek olarak sayılmıştır: borcun bulunmaması, malın elde bulunmaması, borcun ihbarnamenin tebliğinden önce ödenmiş olması, malın tüketilmiş veya kusur olmaksızın telef olmuş olması, malın borçluya ait olmaması, malın üçüncü kişiye rehnedilmiş olması, alacağın borçluya veya borçlunun gösterdiği yere ödenmiş olması.
Burada dikkat etmek gerekir ki alacaklıya ya da vekiline gönderilen bir yazı veya mahkemeye verilen bir dilekçe itiraz yerine geçmez. İtirazda dayanılan sebep açıkça yazılmalı, tercihen ödeme dekontu, sözleşme, fatura gibi belgeler eklenmelidir. Üçüncü kişinin beyanı harca tabi değildir. Süresinde yapılan itirazla ihbarname üçüncü kişi bakımından itiraz edilen kısım yönünden sonuçsuz kalır, icra dairesi itiraz edilen kısım için ikinci haciz ihbarnamesi gönderemez.
IV. İtiraz Edilmezse Ne Olur?
Birinci haciz ihbarnamesine yedi gün içinde itiraz edilmezse, borç, üçüncü kişinin zimmetinde, mal elinde sayılır ve alacaklının talebi üzerine icra dairesi ikinci haciz ihbarnamesi gönderir. İkinci ihbarnameye karşı da tebliğden itibaren yedi gün içinde aynı sebeplerle itiraz edilebilir.
Buna da itiraz edilmez ve borç ödenmezse, yine alacaklının talebiyle gönderilen üçüncü bildirimle üçüncü kişiye on beş gün içinde parayı icra dairesine ödemesi veya malı teslim etmesi ya da bu süre içinde menfi tespit davası açması gerektiği, aksi hâlde zimmetinde sayılan borcu ödemeye zorlanacağı bildirilir (İİK md. 89/3). Menfi tespit davası, takip alacaklısına karşı icra takibinin yapıldığı yer veya üçüncü kişinin yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde açılır (Yargıtay 11. HD, 06.11.2023, 2023/5228 E., 2023/6468 K.). Bu davada üçüncü kişi, takip borçlusuna borçlu olmadığını kendisi ispat etmek zorundadır. Bu dava maktu harca tabidir. Davayı esastan kaybederse dava konusu tutarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Davanın on beş günlük sürede açıldığına ilişkin belge üçüncü bildirimin tebliğinden itibaren yirmi gün içinde icra dairesine verilirse üçüncü kişi hakkındaki icra işlemleri davanın kesinleşmesine kadar durur.
Süresinde yapılan itirazla bu davanın farkı yalnızca ispat yükü ve tazminat riski değildir. Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından da üçüncü kişi dezavantajlı konumdadır. Bir süre bazı mahkemeler, ihbarnamelere itiraz etmeyerek davanın açılmasına kendisi sebebiyet verdiği gerekçesiyle üçüncü kişi davayı kazansa bile yargılama giderlerini ve vekâlet ücretini alacaklıya yüklemiyordu. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 07.10.2025 tarihli ve 2025/3337 E., 2025/4641 K. sayılı kararıyla bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı şu yönde giderdi: dava kabul edildiğinde yargılama giderleri ve vekâlet ücreti kural olarak alacaklıya yüklenir, ancak davanın açılmasına kendi hâl ve davranışıyla sebebiyet vermemiş olan alacaklı ön inceleme duruşmasından önce davayı kabul ederse bu giderlerden sorumlu tutulmaz (HMK md. 312/2). Dolayısıyla ihbarnamelere süresinde itiraz etmeyip dava açmak zorunda kalan üçüncü kişi, haklı çıksa dahi yargılama giderlerini ve tarifeye göre hükmedilecek vekâlet ücretini alacaklıya yükletememe riskini taşır. Oysa süresinde yapılan itiraz hiçbir harca tabi değildir ve ispat yükünü alacaklıya bırakır.
İhbarnamelerin usulüne uygun tebliğine rağmen bu aşamaların tamamında hareketsiz kalan üçüncü kişi, borçluya hiç borcu olmasa dahi başkasının borcunu kendi malvarlığından ödemek zorunda kalır. Bu noktada icra dairesi, alacaklının talebi üzerine, zimmetinde sayılan tutar için üçüncü kişiyi dosyaya borçlu olarak ekler ve kendisine ayrıca bir ödeme emri göndermeksizin banka hesaplarına, araçlarına ve taşınmazlarına doğrudan haciz uygular. Kusuru olmaksızın, örneğin ağır bir hastalık gibi bir engel nedeniyle süreyi kaçıran üçüncü kişi, engelin ortadan kalkmasından itibaren üç gün içinde ve paraya çevirme işlemi bitmeden, mazeretini gösteren delillerle icra mahkemesine başvurarak gecikmiş itirazda bulunabilir (İİK md. 89/5 ve md. 65). Ödemek zorunda kalan üçüncü kişi ise ödediği parayı takip borçlusundan ve kötü niyetli alacaklıdan genel mahkemede açacağı dava ile geri isteyebilir (İİK md. 89/5). Usulsüz tebligat hâlinde ise öğrenmeden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilerek tebliğ tarihinin düzeltilmesi istenebilir (İİK md. 16 ve Tebligat Kanunu md. 32).
V. Gerçeğe Aykırı İtirazın Sonuçları
İtiraz, süreci durdurmak için başvurulacak bir formalite değildir. Üçüncü kişi itiraz ettiğinde alacaklı, icra mahkemesinde beyanın gerçeğe aykırı olduğunu ispat ederek üçüncü kişinin İİK md. 338/1 uyarınca üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılmasını ve ayrıca tazminata mahkûm edilmesini isteyebilir (İİK md. 89/4). Dolayısıyla borçluya borcu olduğu hâlde “borcum yok” diyen üçüncü kişi hem ceza hem tazminat riskiyle karşı karşıya kalır.
VI. Sonuç
Haciz ihbarnamesi alan kişinin yapması gereken, tebliğ tarihini not edip yedi gün içinde durumunu icra dairesine bildirmektir: borç varsa ödemek veya gerçek tutarını bildirmek, yoksa gerekçesini belirterek itiraz etmek. İhbarnamenin görmezden gelinmesi, borçlusu olunmayan bir dosyada borçlu konumuna düşülmesine yol açar. İhbarnamenin kapsamı, borcun niteliği ve tutarı dosyadan dosyaya değiştiğinden, ihbarname alındığında vakit kaybetmeden bir avukata danışılmasını öneririz.
Bu bilgi notu, yayım tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Haciz ihbarnamesine verilecek cevap, borcun varlığı, tutarı, vadesi ve dayanağı gibi dosyadan dosyaya değişen unsurlara bağlıdır. Notta yer alan açıklamaların somut bir olaya doğrudan uygulanması yanlış veya eksik sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle herhangi bir işlem yapılmadan önce bir avukata danışılmasını öneririz.